‏پس از سخنان اخیر وزیر امور خارجه و موج خبری ایجاد شده توسط ترامپ و رسانه‌های معاند، بار دیگر ضرورت هوشیاری در برابر جنگ روایت‌ها آشکار شد. در این یادداشت، دکتر جعفر فخرآذر، کارشناس تاریخ اسلام با بازخوانی ماجرای حکمیت صفین، نشان می‌دهد که چگونه مکر عمرو بن عاص در فریب ابوموسی اشعری، می‌تواند الگوی امروز دشمنان باشد. این یادداشت به مسئولان هشدار می‌دهد که هر کلمه، سلاحی در دست دشمن است و مردم را به بصیرت در برابر امواج خبری فرامی‌خواند. ادامه این یادداشت را بخوانید تا ابعاد این "حکمیت خبری" را بهتر درک کنید.

حکمیت خبری؛ از مکر عمرو بن عاص تا نیرنگ ترامپ
در روزگاری که میدان نبرد دیگر تنها به شمشیر و نیزه خلاصه نمی‌شود، بلکه واژه‌ها و خبرها خود به سلاح‌هایی مهلک بدل گشته‌اند، چشمانی بیدار و گوش‌هایی تیز شرط پیروزی است. امروز، پس از آنکه وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران سخنی بر زبان راند، ناگهان طوفانی از اخبار و تحلیل‌ها برپا شد. ترامپ، آن بازیگر دروغ‌پرداز میدان رسانه، بی‌درنگ سوار بر موج شد و پشت‌سر هم نکاتی را بر زبان آورد که هر یک تیری بود در کمان روایت‌سازی دشمن.
این دو روایتِ رویارویِ هم، نه تنها صف‌آرایی دو جبهه دیرینه را بازمی‌نمایاند، بلکه در میان خیل طرفداران انقلاب، موجی از نارضایتی و نگرانی آفریده است. دل‌ها به درد آمده و چشم‌ها به راهِ روشنگری.
ما ایرانیان، میراث‌دار مکتبی هستیم که در آن علی (ع) آموزگار عدالت و شجاعت است. از روزگار صفین آموختیم که گاه دشمن، آنگاه که در میدان رزم تاب مقاومت نمی‌آورد، به میدان مذاکره و حکمیت پناه می‌برد.
عمرو بن عاص، آن روباه حیله‌گر عرب، نیک می‌دانست که پیروزی واقعی، مهم‌تر از متن توافق، در چگونگی روایت آن است. او از سادگی ابوموسی اشعری بهره برد و او را مقدم داشت. ابوموسی بر منبر رفت و از خلع علی (ع) و معاویه سخن گفت. آنگاه عمرو بن عاص، مکار عرب، پای بر منبر نهاد، سخن ابوموسی را درباره علی (ع) تأیید کرد، اما ادعای او درباره معاویه را با نیرنگی ماهرانه رد نمود و خلافت را برای معاویه به چنگ آورد. عراقی‌ها حیران و بهت‌زده تماشا کردند که چگونه یک حیله، ثمره خون‌های ریخته‌شده را بر باد داد.
امروز نیز عمرو بن عاص‌هایی در کمین نشسته‌اند؛ نه با شمشیر که با کلمه می‌جنگند، نه با لشکر که با موج‌های خبری، نه در صفین که در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های جهانی. آنان منتظرند تا یک سخن نابجا، یک اظهارنظر زودهنگام، یک توافق ناقص، یا یک بیان دیرهنگام، دستاویزی شود برای ساختن روایتی که خود می‌خواهند.
مسئولان ما، به ویژه دیپلمات‌های نظام و انقلاب، باید لحظه‌ای غفلت نکنند که هر گفتار آنان، هر بیانیه‌ای، هر لبخند یا اخمی، در ترازوی روایت‌سازی دشمن وزن می‌شود. گاه سکوت بهنگام، فریادی رساتر از سخن دارد. گاه تأخیر در گفتن، به اندازه شتاب در گفتن، می‌تواند آسیب‌زا باشد.
در این پیکار، ضرورت دارد که:
اولاً، مسئولان نظام، پیش از هر اظهارنظر مهم، همه جوانب و زمان و مکان آن را بسنجند؛ نه چنان دیر سخن بگویند که میدان به دست دشمن افتد، نه چنان زود که فرصت برای دشمن فراهم آید تا روایت خود را بر روایت حق مقدم دارد.
ثانیاً، رسانه‌های داخلی و نخبگان، در برابر این هجمه روایت‌ها، با بصیرت و هوشمندی عمل کنند و نگذارند اخبار نادرست یا نیمه‌درست، میان مردم و مسئولان فاصله بیندازد.
ثالثاً، مردم عزیز ایران که همواره در صحنه‌های حساس تاریخ، سربازان ولایت بوده‌اند، با صبر و هوشیاری، اخبار را از منابع معتبر پیگیری کنند و نگذارند امواج رسانه‌ای دشمن، ایمان و امید آنان را خدشه‌دار کند.

رابعاً، در این میدان پیچیده، بیش از هر زمان دیگری لزوم حفظ اتحاد و انسجام ملی احساس می‌شود. دشمن دقیقاً به دنبال شکاف میان مردم، مسئولان، رسانه‌ها و نهادهای حاکمیتی است. هر صدای ناهماهنگ، هر تردیدی در حمایت از سرداران رشید نظامی و دیپلمات‌های خدوم کشور، آب به آسیاب دشمن ریختن است. سرداران ما در جبهه‌های سخت، جان بر کف نهاده‌اند و دیپلمات‌های ما در جبهه‌های نرم و بین‌المللی، از عزت و منافع ایران دفاع می‌کنند. حمایت از آنان، حمایت از امنیت و سربلندی ایران است. در کنار این، تبعیت از فرامین رهبری، که جامع‌ترین و حکیمانه‌ترین تشخیص را از مصالح نظام دارد، همچون نوری است که راه را در این ظلمت‌های خبری و روایت‌های فریبنده روشن می‌کند. هرگونه انحراف از این مسیر، به معنای افتادن در دام همان عمرو بن عاص‌هایی است که منتظر یک لحظه غفلت‌اند.
پایان سخن آنکه ما از دیروز صفین آموختیم که مکر و حیله، زمانی پیروز می‌شود که صداقت، احتیاط را فدای شتاب کند. امروز نیز، در این نبرد حق و باطل، هر سخن و هر سکوتی، هر اقدامی و هر واکنشی، تیری است که یا به هدف حق می‌نشیند یا در چاه دشمن فرو می‌رود. بیدار باشیم، مراقب عمرو بن عاص‌های زمانه باشیم، و بدانیم که پیروزی نهایی از آنِ کسی است که روایتش با حقیقت و زمانه‌اش با حکمت همراه باشد. این کارزار سخت را تنها با چشمانی بینا، گوش‌هایی شنوا، زبانی سنجیده، وحدتی پولادین، حمایتی بی‌چون و چرا از سرداران و دیپلمات‌های خدوم کشور، و تمکین از فرامین هوشمندانه رهبری می‌توان از میدان به در برد.